SAIO TEORIKOA: ZELATATZAILEA ETA ZELATATUA

Urriaren 6an izan genuen IKTko azken saio teorikoan teknologien munduko "zelatatzaile" eta "zelatatuei" buruz hitz egin genuen. Egia esan, askotan ez gara ohartzen mundu birtual honek gure ekintzak grabaturik uzten dituela eta gure nondik norako guztiak ikertzen dabiltzala hor nonbait, baina hala da. Klasean egindako hausnarketaren eta ikusi genituen bideoak aztertu ondoren iruditzen zait dabilkiguna baino kontu gehiago izan beharko genukeela teknologiarekin harremanetan gaudenean.

Hasteko, "panoptiko" hitza aztertu genuen, jarraian Interneten dugun egoerarekin konparatzeko. Panoptikoa kartzela bat da, esfera formakoa eta erdi-erdian zutabe bat duena. Zutabe horretatik espetxe osoa zelatatzen zuten, baina presoek ez zekiten hori, ez baitzuten zutabe barruan zegoena ikusten. Hortaz, adibide hau Internetarekin alderatzen badugu, ohartuko gara gure egoera preso horien antzekoa dela; izan ere, panoptikoko preso horien uste dugun baino antz handiagoa du teknologiak erabiltzen dituen edonork, nahiz eta guk zelatatzaileak ikusterik ez izan, Interneten ematen ditugun pausu guztiak kotrolaturik baitaude.

Gaia pixka bat barneratu ondoren, klase horretako lehen bideoa ikusi genuen, Marta Peiranoren "¿Por qué me vigilan si no soy nadie?" bideoa.

Bideo honetan zein erraz zelatatzen gaituzten ikus daiteke, gu ohartu ere egin gabe, ditugun mugimendu guztien berri baitute. Gaur egun, denok dugu mugikor bat, eta gehienok Internet duena. Bideoan esaten digute hau nahikoa dela gure pribatutasuna galdu eta egiten dugun guztia jakin dezaten zelatatzaile hauek. Argi dago gure gizartea ez dagoela inguru teknologikoan bakarrik zelataturik, gure bizitzako beste mila alderdi ere kontrolatzen baitituzte (ahal duten guztia, nire ustetan), baina teknologia hartzen ari den garrantziarekin, askoz errazagoa egiten zaie gure bizitza ezagutzea.

Bideoa ikusi ondoren, taldeko ariketa bat egin genuen Interneten zelatatuak garela sentiarazten diguten aplikazioak zerrendatuz. Jarraian, denon artean eztabaidatu genuen talde txikietan komentatutakoa, eta nork eta nola zelatatzen gaituzten eta kontrol honi nola egin diezaiokegun erresistentzia aztertu genuen. Esandakoa taula honetan adieraziko dut:

NOR?	NOLA?	KONTROL HONI NOLA EGIN ERRESISTENTZIA?
Egela	Nabigazioaren kontrola	Pertsona batek besteei pasatzea informazioa, beti irekita izatea...
Gps mugikorra	Posizionamenduaren kontrola	Kendu daiteke
Google	Datu pertsonalak	Datuak asma daitezke
Banketxeak/kreditu txartela	Datuen kontrola	Ahalik eta gutxien erabili
Facebook	Datuak, noiz gauden konektatuta, azken konexioa	Argazkiak ez etiketatu, tik bikoitza eta azken konexioko ordua kendu, ahalik eta datu gutxien jarri...
Whatsapp	Konexioaren azterketa	Tik bikoitza eta ordua kendu...
Zerbitzuetako kamerak	Gure mugimenduak	...
Webcam-ak (drone)	Sartu daitezkeelako	Pegatina edo paper batez estalita
Konpainia telefonikoak	Lokalizazioak, erabilerak...	“Modo avion” jarri

Ikusi genuen bigarren bideoa "Las redes y los datos: una perspectiva crítica" izan zen.

Bideo honetan, sare sozialetan oinarrituz nagusiki, sarean ematen ditugun gure datu pertsonalei erreferentzia eginez, bi aldiz pentsatu behar dugula zerbait egin edo idatzi aurretik dio. Horretarako, hau da, sare sozialetan edozer idatzi aurretik egin beharreko hausnarketa bat proposatzen digute bideoan. Honekin batera, sare sozialetan gure pribazitatea mantentzea ezinbestekoa dela adierazten digute, gero eta sare sozial gehiagoren parte baikara eta oso modu erraza izan baitaiteke gu zelatatzeko.

Sare pribatutasunari dagokionez, nire kasuan esan behar dut dexente arduratzen nauela gai honek, eta beraz, beti ahalik eta datu gutxien ematen ditudala Interneteko edozein orrialdetan. Ez naiz Internet bidez erosketak egiten dituzten horietakoa, nire sare sozialetan izena eta jaioterriaz gain ez dut ia ezer jarrita eta egia esan ez naiz teknologiei oso loturik dagoen pertsona. Hala ere, askotan, ohartu gabe, gure informazioa ematen dugu: izaera adieraziz gustuko ditugun gauzekin, idatzi edo irakurtzen ditugun testuekin; argazkien bidez gure burua erakutsiz... askotan, konturatu ere egin gabe, uste baino askoz gehiago kontatzen diegu zelatatzaile horiei. Niri egia esan, oso gai serioa iruditzen zait aztertu dugun guzti hau, ezin baitut ulertu nork izan dezakeen nire gustuak jakitearen interesa, nire bizitza ezagutzearen jakinmina, nor naizen jakiteko behar hori. Ni eta beste milioka pertsonarena. Ezin dut ulertu, eta badaezpada, kontuz ibiltzen naizen horietakoa naiz, nahiz eta hausnarketa honen ondoren, oraindik ere gehiago. Argi dago ezin garela inguruko teknologia zelatatzaile guztietatik aldendu, baina, kontuz ibiltzea eta gure sare sozialetan edo orrialdeetan zer esan, egin eta zer ez ondo pentsatzea beharrezkoa dela uste dut.

Aldi berean, irakasleek honen aurrean egin beharko luketenaz ere hitz egin genuen. Nire ustez, dudarik gabe, klasean haurrekin landu beharreko gaia da. Haurrak teknologiaz inguraturik hazi dira, eta ezinbestekoa dela iruditzen zait dauden arriskuak azaltzea, gomendio batzuk ematea eta haien pribatutasuna mantentzearen garrantzia ulertaraztea. Horregatik, gai honetaz umeekin hitz egin behar dela uste dut.

BIG DATA: FOTO-ELKARRIZKETA

Gaur egun tenologiaz inguraturik bizi gara, teknologiari lotuta. Hala ere, mila aukera ditugu teknologiarik erabili gabe gure aurrean dugun benetako munduaz gozatzeko. Bizi izan ditudan momentu horietako batzuk erakutsiko ditut jarraian jarriko ditudan hamar argazkiekin.

Gosariak, hamaiketakoak, bazkari edo afariak, meriendak... konpainian askoz hobeak!

Donostiako ilunabarra ikusiz paseatzea, lasaitasunez, ardurarik gabe. Ez dago leku politagorik.

Lagunarteko plan ugari egin ditzakegu: mendi-bueltak, paseotxoak...

Familian, gehien maite dituzunekin disfrutatzen.

Naturaz eta animalien konpainiaz gozatzen.

Lagunekin barrez eta disfrutatuz ibiltzea, beste ezerrengatik aldatuko ez zenituzkeela jakitea da gauza politenetako bat.

Udaran, pistinan, lasaitasunez.

Festaz festa, egunez gain, gauak ere disfrutatuz!

Liburu bat, edozein momentu eta lekutan irakurri daitekeena.

Lagunekin nahiz familiarekin bidaiatzen, leku berriak ezagutzen edo gustukoak ditugunetara itzultzen.

Lorenzoren burruntzalia

Adunako irakaslea etorri zenean, Jakintza ikastolan egon zenenan haurrekin egindako praktika bat erakutsi zigun. Oso polita iruditu zitzaidan bideo hau, bertan agertzen den metaforak oso ondo azaltzen baitu zailtasunen bat duten haurren egoera. Espero dut gustatzea.

BIDEOAK PARTEKATU

BIDEOAK GORDE ETA PARTEKATZEKO WEB ZERBITZUAK

Taldeka egelako zerrenda batetik gauza bat aukeratzeko eskatu digute, eta gure kasuan, "Bideoak partekatu" izeneko atala aukeratu dugu. Zer da hau? Zertarako balio du? Zein praktika egin daitezke gai honekin haurrekin?

Gaiari buruzko testuan jartzen zuenez, izen hori ematen zaie bideoa sortu eta editatzeko programa batez aldez aurretik sortu, grabatu edo editatutako bideoak webgune batean gordetzea eta sarean beste pertsona batzuekin partekatzea ahalbidetzen duten lineako aplikazioei. 

Aurrekoaz gain, aplikazioa hauek kontsulta iturriak ere bihurtu dira, bertan gai desberdin askotako bideoak aurki baitaitezke. Honen bidez, aukera daukagu bideoak beste toki batean argitaratzeko, web edo blog batean, adibidez.
Aplikazio hauetko batzuek edozein gairi buruzko bideoak dituzte, luzera desberdinetakoak izan daitezkeenak; honen adibide da Youtube ezaguna, non milioka pertsonak sortu diren bideoak ikusi eta partekatu ditzaketen. Gainera, jendeak informazioa eta bere iritzia adieraz dezake bertan. Beste zerbitzu batzuk hartzaile jakin batzuentzat dira, Teachertube (hezkuntzan oinarritzen den Youtuberen zerbitzu bat) eta Totlol (haurrei bideratutako Youtuberen zerbitzu bat), esaterako. Gai jakin batzuei buruzko aplikazioak ere badaude: filmak partekatzeko (Megavideo, esate baterako), hezkuntza-bideoak partekatzeko (Sclipo, Videoeducativo.es)...

Zerbitzu horietako gehienak erabiltzeko aurrez erregistratu behar izaten da bideoak artxibatu, argitaratu eta zabaltzeko kontu bat lortzeko. Erregistratzeko, posta elektronikoko kontu bat eduki behar da. Hala ere, bideoak ikustea bakarrik bada helburua askotan ez da erregistratu beharrik izaten. Partekatutako bideoak ikusteko, bideoa argitaratu deneko web-zerbitzuan sartu, bistatu nahi den hori aukeratu eta haren gainean klik egin behar da.

Haurrekin honen inguruan egin daitekeen gauzetako bat aplikazio hauei buruzko informazio ematea da nire ustetan, zein gauza egiteko aukera dagoen, zein helbururekin eta nola aprobetxa daitezkeen aplikazio hauek ikas dezaten.
Aldi berean, aukera ona izan daiteke haurrei bideo bat grabatzeko esatea, guk nahi dugun gairen bat lantzeko, jarraian movie maker erabiliz montajea egin ondoren, Youtube edo halako leku batera igotzeko eskatzea. Bideo horri baldintza batzuk jarri diezazkiokegu: testu bat izatea bideoaren azpian informazioa jartzen den tokian, abesti bat egotea bideoaren fondoan... Gai interesgarri bat lantzeaz gain, modu honetan orokorrean egiten ez duten ariketa bat egingo lukete. Gainera, lan hau eskatu ondoren, esperientzia honi buruzko beraien iritzia nolakoa izan den galdetzea oso garrantzitsua iruditzen zait hurrengo baterako hobekuntzak egiteko.

Zer egin dezakegu eskolan horrelako tresna batekin?

Aurretik aipatutako ariketaren antzekoak egiteaz gain, ikasleen lanak konpartitzeko erabili ditzakegu Youtube bezalako plataformak. Aldi berean, informazio didaktikoa aurkitzeko iturri egokia izan daiteke, bai adituen informazioa, bai gainontzeko ikasleena. Gainera, munduan gertatzen diren gertakariak, kritikak... edozein gairi buruzko informazioa aurki dezakegu Youtube bezalako lekuetan. Gure iritziz, haurrentzat modu interesgarriago bat izan daiteke bideoen bidez ikastea, ikusiz eta entzunez beti ere entretenigarriagoa delako ikastea, bakarka irakurtzen baino.

BIDEOAK ERABILIZ EGINGO DUGUN PRAKTIKA

Bideoak erabiliz jarduera bat prestatu behar dugunez lehen hezkuntzako haurrekin egiteko modukoa, zer egin pentsatzen hasi gara. Guk ez dugu jarduera hau haurrekin egiteko aukerarik izango, baina, klasekideekin eramango dugu aurrera ariketa.

Bururatu zaigun ideia honakoa izan da: Pentsatu dugu haurrei momentu jakin batean egiten ari direna grabatzeko eskatzea. Adibidez, taldekide guztiek arratsaldeko seietan egiten ari direna minutu erdi bat baino denbora gutxiagoan grabatu eta jarduera egin behar dugun egunerako ekartzea pendrive batean. Gure helburua da, ikasleek ikustea momentu berean zer egiten ari diren bere ikaskideak, seguruenik denak gauza desberdinak egiten egongo baitira. Hemendik abiatuta, aztertu nahi dugu IKT-en erabilpena zenbatekoa den gure bizitzetan.

Ariketa honek lan eta denbora asko eskatzen duenez, pentsatu dugu bideoak guk grabatuko ditugula, eta ikaskideei eman beraiek muntaia egin eta youtubera igotzeko, hortik abiatuta, hausnarketa bat egin beharko dutelarik IKT-en erabilerari buruz. Gainera, ariketa hau egin ondoren, elkarrizketa bat ere sortu daiteke gai hauei buruz hitz eginez, eta ikasle bakoitzak bere iritzia emanez.

Zergatik da praktika ona?
Prestatu dugun ariketa praktika on bat iruditzen zaigu, izan ere, bideoak ikusten dakigun arren, bideoen edizio eta konpartitze-gaitasunak ez ditugu hain garatuta. Hori dela eta, praktika honen bitartez gure ikaskideek Youtube erabiltzean normalean erabiltzen ez dituzten beste zerbitzu batzuk ezagutzeko aukera izango dute. Gainera, bakarka lan egiteaz gain, praktika honen bidez, taldearen adostasuna eta elkarrekin lan egiten ikasi dezakete.

ADUNAKO HITZALDIKO KONTZEPTU MAPA

ADUNAKO HITZALDIA

Aste honetan, iralaren 29an, Iñaki Pagola lehen hezkuntzako irakaslea etorri zaigu hitzaldi bat ematera, Adunako eskolako ingeleseko irakaslea dena eta bertako IKT-ko arduraduna. Donostiako Antiguo auzoko Jakintza ikastolan ere aritu zela lanean esan zigun, eta Adunako eskolako nondik norakoak kontatu zizkigun. Kontatu zigun eskola publikoetan egin duela beti lan, eta orain Adunan, 400 pertsonako herrian, eskola txiki batean dela irakasle. Eskola horan guztira 68 ikasle baino ez daude, eta esan zigun L.H.4, L.H.5 eta L.H.6.mailako ikasleak elkarrekin zeudela gela bat osatuz, baita L.H.2 eta L.H.3.mai.ako ikasleak ere beste gela bat osatzen. Amara Berrin bezala, beraiek ez dute testu-libururik erabiltzen ikasteko; proiektuka egiten dute lan.
Eskola hau digitalizazio mailari dagokionez maila aurreratuan dagoela esan zigun, hau da, altuenean. Eskolan dohainik diren aplikazioak erabiltzen saiatzen direla kontatu zigun Iñakik, GoogleApps-ak, esaterako, asko erabiltzen omen dituzte. Blogak ere badituzte, eta bertan, egiten dituzten lanak publikatzen dituzte. Iñakik esan zigun lanak askotan ordenagailuz egiteko eskatzen dietela ikasleei, eta zuzendu ere ordenagailuz egiten direla.
Posta elektronikoak beraiek kudeatzen dituzte eskolatik, hau da, beraiek erabakitzen dute zer jarri eta zer ez blogetan. Irakasleek "Koaderno digitala" izeneko atal bat dute, non egiten dutena idazten duten, lantzen ari direna, hutsegiteak, jarduerak, bilerak... Gainera, astero ebaluazio jarraitua egiten dute, hau da, astero ikasgai bakoitzeko irakasleak haur bakoitzari buruzko zerbait idazten du, normalean gauza positiboak idazten saiatzen direlarik. Honez gain, irakasleek CalendarioApps ere erabiltzen dute, egutegi modura, eta edonork ikus dezake, denek idazten dituzte gauzak bertan, denek jakiteko aukera izan dezaten bileraren bat edo ez-ohiko zerbait (norbaitek egun batean ezin badu eskolara joan...) sortzen bada. Bileretako informazioa idazteaz ere pertsona bakarra arduratzen da, eta gero denen eskura jartzen du ordenagailu bidez.
Symbaloo izeneko sistemaz ere hitz egin zigun Iñakik eta bere ikasleek ezagutzen dutela esan zigun, guk normalean erabiltzen ditugun lekuak agertzen diren toki bat dela esanez.
Iñakiren esanetan, proiektuka lan egiteak askatasuna ematen die  haurrei eta asko ikasteko aukera, bideo eta lan asko egiten dituztela bere ikasgaian (ingelesean), adibidez, ikusteko aukera izan baitugu.
Hitzaldiarekin amaitzeko, galdera batzuk egin dizkiogu eta azaldu digu ikasle hauek ez dutela inoiz proiektu berdinik egiten, proiektuak aldatzen joaten direla, eta beraz, nahiz eta hiru mailetako ikasleak izan gela berean, ez dituztela proiektuak errepikatzen gela berean.
Proiektuka ikastea oso aukera ona izan daiteke, ikasiz ondo pasatzen dutelako edukiei eta teknologiei buruz asko ikasten duten bitartean. Gainera, metodologia honekin ikasi beharreko gauzak egunerokotasunean dauden egoerekin lotzen dituzte, buruz teoria ikastea baztertuz.

AMARA BERRIKO IKT-EN HITZALDIKO KONTZEPTU MAPA

AMARA BERRI-IKT HITZALDIA

Aurreko astean, irailaren 22an, Amara Berriko sistema nolakoa den ezagutzeko aukera izan genuen. Batez ere, IKT-ekin duten jarreraren berri izan genuen, bertatik hitzaldi bat ematera etorri zitzaigun IKT-en arduraduna den Amandoren eskutik. 

Hasteko, Amara Berri eskolan orokorrean nola egiten den lan azaldu zigun. Bertan, lana txokoen bidez egiten dute, eta zikloka banatuta daude, nahastuta; hau da, 5-7 urteko haurrak (L.H.1 eta L.H2-koak) elkarrekin, 8-10 urteko haurrek (L.H.3 eta L.H.4-koak) beste talde bat osatzen dute, eta 10-12 urteko haurrek (L.H.5 eta L.H.6.mailetako haurrak) ere batera egiten dute lan. Beraien sistemaren beste ezaugarri garrantzitsu bat da ez dutela libururik, hau da, bakoitzak ez duela bere liburua eta ez dutela hortik ikasten, beste eskola askotan egiten den bezala. Lanen oinarria liburutegian eta Internet-en dago. Hala ere, beraien liburutegiak ez du guk gure buruan imajinatzen dugun liburuz betetako aparteko gela batekin, eskolako pasilloak baitira beraien liburutegiak. Amandok esan zigun, egiten zituzten lan guztiek "zertarako" bat zutela, hau da, helburu zehatz bat; esaterako, hitzaldi, koreografia edo antzerki bat egiten badute haurrek beraiek nahi duten gaiaz, landu ondoren, hitzaldi edo antzezlan hauek grabatuz, editatuz eta Internetera igoz beraiek egindako lana ikusteko aukera dute.

Jarraian, aurreko guztiaz gain, Amara Berrin teknologia nola erabiltzen zuten azaltzen hasi zen. Bertan, "Hedabideak" izeneko txoko edo tarte bat dago bere baitan telebista, prentsa, web orria (txikiweb) eta irratia hartzen dituena. Hedabide hauen helburua eskolan egiten zituzten lanei zentzua ematea zela esan zigun Amandok, irteera bat ematea, eta aldi berean, IKT-en munduan sakontzea. Lanen bat egiten dutenean, ikasleek nahi duten hedabidean erakutsi dezakete. 

Hedabide hauetan ikasle guztiek hartzen dute parte eta eskola osorako zerbitzu bat dira. Gainera, gurasoek ere haurren lana ikusteko aukera oso ona dira. Egunero irekita daude, eta gela berean daude kokatuta hedabide guztiak: telebista bere platoarekin, irratia, ordenagailuak txikiweb-a aurrera eramateko, edizio lanak egiteko (grabatzen den guzia editatzen baita) eta prentsa prestatzeko. 

Antolaketari dagokionez, bikoteka eta zikloka egiten dute lan hedabideetan haurrek. Normalean, bigarren zikloko ikasleak irratian aritzen dira, eta hirugarren ziklokoak prentsan, telebistan edo web-ean. Hedabideetara joateko ordutegiak oso bereziak dira. Haurrak lehen egunean ikasi egiten du aurreko egunean bertan egon den ikasleari esker (honek aurreko egunean ikasi duelako zer egin eta nola) eta bigarren egunean beste pertsona bati erakusten dio. Beraz, lana bi egunetan jarraian txoko berean egiten dute, txandaka, kate bat bezala. Hortaz, ikasgela guztietan bi haur gutxiago daude beti, egunero, klase bakoitzetik bi haur joaten direlako hedabieetara. 

Ikasleak bi hilabetean behin joaten dira hedabideetara, hau da, kurtsoan zehar 6 aldiz, aldi bakoitzean 2 egunetan, eta beraz, 12 egunetan egoten dira bertan. 

Ondoren, hedabideak osatzen dituzten zati guztiak banaka erakutsi eta azaldu zizkigun Amandok:

- Egunkaria: Egunero ateratzen da, eta egunero irakurtzen dute fotokopiatuta, nahiz eta bakoitzak bertan lan egiten duen egunean koloretan fotokopia dezakeen. Bertako kazetariak 3.zikloko lau ikasle izaten dira. Egunkariak hainbat zati ditu: azala, inkesta, elkarrizketa, eguraldia (2.zikloko haurrek ikertzen dute eguraldia eta irratian eta egunkariak kontatzen dute), kontu kontari (1.ziklokoen atala), gu ere idazle (2.ziklokoen atala), lumaren kilima (3.zikloko atala), sahaski nahaski eta denborapasak.
Oso garrantzitsua irudi zitzaidan zerbait izan zen orri guztietan agertzen direla egileen izenak eta argakazkiak.
- Irratia: Auzoan emititzen da (FM 107,2) eta web-ean ere entzun daiteke. Teknikariak 2.zikloko bi ikasle izan ohi dira (bat 3.mailakoa eta bestea 4.mailakoa). Web-ean irratiko lanak idatzirik agertzen dira, egileen argazkiarekin eta egindako lanarekin.
- Telebista: gela guztietan ikus daiteke, baita web-ean ere. Kameralariak 3. eta 4.zikloko ikasleak izaten dira. Grabatu eta editatu egiten da telebistakoa web-ean jarri aurretik. Bertan, eguneroko albistegia dago eta irakasle baten laguntzaz egiten da batzuetan. Bertako gaiak desberdinak izan daitezke: jertseren bat galdu dela, berriak, asteburuko partiduen emaitzak... Programak  eta ekintza bereziak (dantzak, antzerkiak, errezetak, esperimentuak...) ere egiten dituzte telebistan. Telebista oso aukera ona da hizkuntzak modu naturalean lantzeko, eta gainera, dena beraiek egiten dutenez, asko ikasten dute IKT-en munduaz.
- Txikiweb: amaraberri.org da beraien weba, ikasleen weba. Bertako webmasterrak 3.mailako bi ikasle izaten dira. Ikasleek lanen bat egiten dutenean eta webean agertzen denean, fitxa bat ematen zaie ikasle hauei gurasoek egindako lana ikusteko aukera izan dezaten. Bertako gaiak desberdinak izan daitezke: ongietorria eta webmasterren aurkezpena, artisten galeria (plastika gelako lanak), argazki bilduma, telebista (bertan egindako lanak) eta irratia (irratian egindako lanak).

Metodo honen bidez gauza ikaragarri lantzen dituzte, ia ohartu ere egin gabe, nire ustetan, eta beraz, onuragarria iruditzen zait sistema hau.